Gripaflutningar, -kaup, -sala: reglur

Umfangsmiklar reglugerðarbreytingar áttu sér stað á þessu sviði 2025/2026 – tvær reglugerðir eiga við í þessu samhengi:

Reglugerð 1570/2025 um riðuveiki í fé

Reglugerð 253/2026 um flutning sauð- og geitfjár yfir varnarlínur

Það helsta í stuttu máli:

  1. Allir gripir sem á að flytja yfir varnarlínur, verða að vera með þekkta arfgerð.
  2. Allir sem vilja selja, verða að vera með Fjárvís.
  3. Eingöngu seljandinn þarf að vera með söluleyfi, en kaupandinn þarf ekki lengur að sækja um (nema í undantekningartilfellum, sjá neðar).

Líflambasölusvæðin fjögur (þar sem aldrei hefur komið upp riða og líkurnar á tilkynningarskyldum sjúkdómum eru hverfandi litlar) eru hins vegar óbreytt:

  • fyrrverandi Vestfjarðarhólf eystra (núna hluti af sameinuðu Vestfjarðarhólfi)
  • skilgreint svæði á Norðausturhorni Norðurþings- og Múlahólfs
  • Öræfahólf
  • Snæfellsneshólf (ath: bólusetningarskylda gegn garnaveiki! Sjá nánar neðar á síðunni)

Innan hólfa þar sem riða hefur ekki greinst í meira en 7 ár (eða bara aldrei), má flytja sauðfé á milli hjarða að vild, alveg sama hvort um lömb eða fullorðnar kindur er að ræða – innan hólfsins. Fyrir eftirfarandi flutninga þarf hins vegar leyfi frá MAST:

a) flutningar innan áhættuhólfa – þ.e. hólfa sem riða hefur komið upp síðustu 7 ár, í rauninni öll hólfin á Norðurlandi vestra og vestanverður Eyjafjörður (kort um hólfin sjá hér):

  • Miðfjarðarhólf (engin garnaveiki)
  • Norðvesturlandshólf (garnaveiki)
  • Tröllaskagahólf (garnaveiki)

b) flutningar yfir varnarlínur (nema flutningar gripa með R171/R171 = ARR/ARR – óháð aldri! – sem eru einungis tilkynningarskyldir). Hér þarf að hafa í huga:

Flutningar yfir varnarlínur: arfgerðir

  • Eingöngu flutningur líflamba er heimill (nema gripa með R171/R171, sjá ofar).
  • Arfgerð gripa sem eru fluttir yfir varnarlínur verður að vera þekkt.
  • Leyfilegt til flutnings eru eingöngu gripir með R171/x, T137/x, C151/x eða H154/x (R171=ARR, H154= AHQ).
  • Bannað er flutning gripa með VRQ/x yfir varnarlínur.
  • Inn í áhættuhólf má eingöngu flytja gripi með
    ARR/x,
    T137/x,
    C151/C151,
    C151/H154 eða
    H154/H154,
    nema ef um líflömb úr líflambasölusvæðum er að ræða sem „bera einstaka erfðaeiginleika sem vert er að varðveita á landsvísu“ (t.d. forystufé, feldfé); en til þess þarf að fá umsögn RML, fagráðs í sauðfjárrækt og erfðanefndar landbúnaðarins (ferlið er í vinnslu hjá MAST, staða 20.4.26).

Flutningar yfir varnarlínur: sjúkdómastaða

Auk þess þarf hólfið, sem flutt er frá, að hafa jafna eða betri sjúkdómastöðu en það varnarhólf, sem flutt er til …

  • … með tilliti til riðuveiki en það varnarhólf sem flutt er til, nema ef um grip með R171/R171 er að ræða og
  • … undangengin 10 ár með tilliti til garnaveiki eða annarra tilkynningarskyldra smitsjúkdóma í fé.
  • Svo má ekki flytja út úr áhættuhólfi, nema ef MAST veitir undanþágu (sjá nánar hér.)

Nýtt er að flutningur líflamba á milli líflambasölusvæða er heimill (nema út úr Snæfellsneshólfi vg. garnaveiki), en eingöngu með R171/R171 (leyfisskyldur – kaupandinn sækir um með eyðublaði sem er vinnslu hjá MAST, staða 24.4.26).

Einungis seljandinn þarf leyfi, ekki lengur kaupandinn

Nýtt er að einungis sölubúið þarf að vera með leyfi, en kaupandinn þarf yfirleitt ekki lengur að sækja um leyfi – alveg sama, um hvaða hólf er að ræða. Varðandi eyðublöð og frest til að sækja um sjá hér. Undantekningar varða flutning eftirfarandi gripa – kaupandinn þarf að sækja um með eyðublöðum:

  • líflömb með R171/R171 á milli líflambasölusvæða
  • líflömb með ARQ/ARQ, N138/ARQ, N138/N138 úr líflambasölusvæðum inn í áhættuhólf
  • fullorðnir gripir yfir varnarlínur

Garnaveiki

Ekki má flytja úr hólfum/svæði þar sem það þarf að bólusetja gegn garnaveiki yfir í hólf/svæði þar sem engin bólusetningarskylda er; nákvæmt yfirlitskort varðandi bólusetningaskyldu finnst á þessari síðu (neðst).

Ath: Í Snæfellsneshólfi (líflambasöluhólf!) er bólusetningarskylda, þ.e. þaðan má ekki flytja t.d. í Miðfjarðarhólfið!

Gott að vita auk þess:

  • Það felst engin skuldbinding í því að sækja um söluleyfi – það er í góðu lagi ef bóndinn ákveður seinna að selja engin lömb.
  • Þess vegna er líka hægt að sækja um söluleyfi fyrir arfgerðir, sem eru enn ekki til í hjörðinni – kannski verða þær til seinna.
  • Að “selja” þýðir í rauninni að “flytja” – það má auðvitað líka gefa lömb í staðinn fyrir að selja þau.