Gripaflutningar, -kaup, -sala: reglur

Staða: 22.6.26. Umfangsmiklar reglugerðarbreytingar áttu sér stað á þessu sviði 2025/2026 – tvær reglugerðir eiga við í þessu samhengi:

Það helsta í stuttu máli:

  1. Allir gripir sem á að flytja yfir varnarlínur, verða að vera með þekkta arfgerð.
  2. Allir sem vilja selja, verða að vera með Fjárvís.
  3. Eingöngu seljandinn þarf yfirleitt að vera með söluleyfi, en kaupandinn þarf ekki lengur að sækja um (nema í undantekningartilfellum, sjá neðar).
  4. Flutningur fullorðinna gripa innan áhættuhólfs er núna heimill – sömu reglur og við líflömb

Líflambasölusvæðin fjögur (þar sem aldrei hefur komið upp riða og líkurnar á tilkynningarskyldum sjúkdómum eru hverfandi litlar) eru hins vegar óbreytt:

  • fyrrverandi Vestfjarðarhólf eystra (núna hluti af sameinuðu Vestfjarðarhólfi)
  • skilgreint svæði á Norðausturhorni Norðurþings- og Múlahólfs (hefur aldrei verið afgirt)
  • Öræfahólf
  • Snæfellsneshólf (ath: bólusetningarskylda gegn garnaveiki! Sjá nánar neðar á síðunni)

Innan hólfa þar sem riða hefur ekki greinst í meira en 7 ár (eða bara aldrei), má flytja sauðfé á milli hjarða að vild, alveg sama hvort um lömb eða fullorðnar kindur er að ræða – innan hólfsins. Fyrir eftirfarandi flutninga þarf hins vegar leyfi frá MAST:

a) flutningar innan áhættuhólfs – þ.e. hólfs sem riða hefur komið upp síðustu 7 ár (frá næstu áramótum þess árs sem síðasta riðutilfellið er staðfest), í rauninni öll hólfin á Norðurlandi vestra ásamt vestanverðum Eyjafirði (kort um hólfin sjá hér):

  • Miðfjarðarhólf (engin garnaveiki)
  • Norðvesturlandshólf (garnaveiki)
  • Tröllaskagahólf (garnaveiki)

Hér þarf að hafa í huga (V = R171, MV = T137, C151, H154, x = ekki V136):

  • Áhættubæir mega eingöngu kaupa hrúta með V/V, V/MV eða MV/MV og
    gimbrar með eru V/x eða MV/x
  • Riðubæir mega eingöngu kaupa hrúta með V/V og
    gimbrar með V/x

b) flutningar yfir varnarlínur (nema flutningar gripa með R171/R171 = ARR/ARR – óháð aldri! – sem eru einungis tilkynningarskyldir). Hér þarf að hafa í huga:

Flutningar yfir varnarlínur: arfgerðir

  • Eingöngu flutningur lamba er heimill (nema gripa með R171/R171, sjá ofar).
  • Arfgerð gripa, sem eru fluttir yfir varnarlínur, verður að vera þekkt.
  • Leyfilegt til flutnings eru eingöngu gripir með R171/x, T137/x, C151/x eða H154/x (R171=ARR, H154= AHQ).
  • Bannað er flutning gripa með V136/x yfir varnarlínur (V136 = VRQ).
  • Inn í áhættuhólf má eingöngu flytja gripi með
    R171/x,
    T137/x,
    C151/C151,
    C151/H154 eða
    H154/H154,
    nema ef um líflömb úr líflambasölusvæðum er að ræða, sem „bera einstaka erfðaeiginleika sem vert er að varðveita á landsvísu“ (t.d. forystufé, feldfé); en til þess þarf kaupandinn að sækja um leyfi hjá MAST með tölvupósti, sjá nánar hér. (RML, Fagráð sauðfjárræktar og Erfðanefnd landbúnaðarins þurfa að koma með umsögn varðandi hvert og eitt tilfelli.)

Flutningar yfir varnarlínur: sjúkdómastaða

Auk þess þarf hólfið, sem flutt er frá, að hafa jafna eða betri sjúkdómastöðu en varnarhólfið, sem flutt er til …

  • … með tilliti til riðuveiki, nema ef um grip með R171/R171 er að ræða og
  • … undangengin 10 ár með tilliti til garnaveiki eða annarra tilkynningarskyldra smitsjúkdóma í fé.
  • Svo má ekki flytja út úr áhættuhólfi, nema ef MAST veitir undanþágu (sjá nánar hér.)

Nýtt er að flutningur líflamba á milli líflambasölusvæða er heimill (nema út úr Snæfellsneshólfi vg. garnaveiki), en eingöngu með R171/R171 (leyfisskyldur – kaupandinn sækir um með eyðublaði, sjá hér).

Einungis seljandinn þarf leyfi, ekki lengur kaupandinn

Nýtt er sem sagt að einungis sölubúið þarf að vera með leyfi (varðandi sölu almennt), en kaupandinn þarf yfirleitt ekki lengur að sækja um leyfi – alveg sama, um hvaða hólf er að ræða. Varðandi eyðublöð og frest til að sækja um sjá hér. Listar yfir söluaðila með gilt söluleyfi finnast hér (ath – MAST uppfærir þá reglulega):

Eftirfarandi undantekningar eru í gildi – kaupandinn þarf að sækja um leyfi, áður en flutningur eftirfarandi gripa fer fram og eyðublöðin eru að finna á ofangreindri heimasíðu:

  • líflömb með R171/R171 á milli líflambasölusvæða
  • líflömb með ARQ/ARQ, N138/ARQ, N138/N138 úr líflambasölusvæðum inn í áhættuhólf
  • fullorðnir gripir yfir varnarlínur

Garnaveiki

Ekki má flytja úr hólfum/svæði, þar sem það þarf að bólusetja gegn garnaveiki, yfir í hólf/svæði þar sem engin bólusetningarskylda er; nákvæmt yfirlitskort varðandi bólusetningaskyldu finnst á þessari síðu (neðst).

Ath: Í Snæfellsneshólfi (líflambasöluhólf!) er bólusetningarskylda, þ.e. þaðan má ekki flytja t.d. í Miðfjarðarhólfið!

Gott að vita auk þess:

  • Það felst engin skuldbinding í því að sækja um söluleyfi – það er í góðu lagi ef bóndinn ákveður seinna að selja enga gripi.
  • Þess vegna er líka hægt að sækja um söluleyfi fyrir arfgerðir, sem eru enn ekki til í hjörðinni – kannski verða þær til seinna.
  • Að “selja” þýðir í rauninni að “flytja” – það má auðvitað líka gefa gripi í staðinn fyrir að selja þau, ef þeir uppfylla kröfurnar varðandi flutning.
  • Ítarlegar „verklagsreglur“ MAST tengdar alls konar flutningum eru birtar á heimasíðu þeirra hér.