Staða þekkingar 30.6.26 – samantekt

Helstu niðurstöður úr fundinum með vísindamönnunum í Húnaveri, 30. júní 2026 (upptökur hér):

• Það er komið skýrt í ljós að fleiri en einn riðustofn er virkur á Íslandi og að stofnarnir eru í stöðugri þróun/aðlögun – stofnarnir eru að minnsta kosti 3, líklega fleiri. Rannsóknir með erfðabreyttar mýs eru enn yfirstandandi og lokaniðurstöður væntanlegar 2028. Fljótlega verður til kort („Yfirlit yfir smitsýni“) sem sýnir 28 íslensk smitsýni og ólíku eiginleika þeirra samkvæmt þekkingu í dag.
• Á Suðurlandi virðist sterk „sérhæfing“ riðustofna í VRQ, þeir umbreyta í miklu minna mæli ARQ. Á Norðurlandi er það að hluta til öfugt.
• Mikilvægt varðandi AHQ = H154: Í samanburði við önnur lönd er Ísland með sérstöðu, þessi breytileiki hefur meiri mótstöðu hér en í Evrópu. En núna kom í ljós að þessi mótstaða er mjög misjöfn og fer mikið eftir riðustofni. Sumir riðustofnar, t.d. á Heiðarseli (Austurlandi), Urðum í Svarfaðardal og fleiri norðlenskum bæjum ná að umbreyta (smita) AHQ. Umbreytingin er samt minni en við ARQ eða VRQ. 
• Tiltölulega margir riðustofnar ná að umbreyta N138, en það er samt betra en ARQ eða VRQ. 
• Hins vegar líta T137, C151 og R171 = ARR áfram mjög vel út og allt bendir til þess að þau eru með mjög mikla mótstöðu og a.m.k. í PMCA-næmisprófunum allir þrír sambærilegir.
• Riðujákvæðir gripir með VRQ = V136 (VRQ/VRQ og VRQ/ARQ) dreifa smiti frá sér í talsvert meira mæli en riðujákvæðir gripir með ARQ/ARQ. Það kom fram í samanburði smitmælinga í fjárhúsum á riðubæjum. Áhugavert dæmi: Á Urriðaá þar sem eina jákvæða kindin (með ARQ/ARQ!) kom upphaflega frá Bergsstöðum, fannst ekkert riðusmit í fjárhúsunum þótt þessi ær hafi verið þar í tvö og hálft ár. 
• Einnig kom fram að þrátt fyrir ítarlega sótthreinsun í samræmi við strangustu reglur getur samt verið smit eftir í fjárhúsum, sérstaklega ef riðujákvæðu gripirnir voru með VRQ. Þannig að: Eina leiðin til að forðast enduruppkomu riðu eru arfgerðir með sterka mótstöðu.
• Faraldsfræðileg rannsókn komst að því með tölfræðilegum útreikningum að hvorki sala/fjárflutningar auka líkurnar að riða komi upp á ákveðnum bæ (ólíkt öðrum löndum!), né afréttir/sameiginlegar réttir. Hins vegar kom í ljós að m.a. eftirfarandi aðgerðir minnka líkurnar á riðu: fjarlægja hildir sem fyrst og ekki dreifa þeim með áburðinum á túnin, hafa lambærnar sem styst inni í sauðburði.
• Nýjar reglugerðir varðandi fjárflutning eru strangari en áður, en staðalferlið einfaldara: Oftast þarf eingöngu seljandinn að vera með leyfi, ekki lengur kaupandinn – fresturinn rennur út 1. júlí ár hvert, þ.e. í dag er síðasti möguleikinn til að sækja um. En til að selja ákveðna gripi á milli áhættuhólfa þarf seljandinn að sækja um undanþágu með tölvupósti – og eins ef bóndi í áhættuhólfi vill kaupa fé án græns flaggs, sem er samt með sérstaka eiginleika (t.d. forystufé, feldfé, ferhyrnt/ferukollótt fé). Enginn sérstakur frestur hér. Meira um það hér.